Germiyan doğumlu sosyolog Engin Önen, 14 Eylül 1922 gecesi Mürsel Bakü Paşa’nın Germiyan’da konakladığı evin önünde yaşananları anlattı. Önen, Türk ordusunun takip harekâtı sırasında süvari birliklerinin Germiyan’da, piyade birliklerinin ise Merdivenli Kuyu mevkiinde konakladığını belirtti.
İki katlı, bahçe duvarlarıyla çevrili evde Mürsel Bakü Paşa’nın kaldığını söyleyen Önen, o gece köylülerle Paşa arasında geçen konuşmaları aile büyüklerinden dinlediği şekliyle aktardı. Germiyanlı köylüler, Reisdere’de yaşayan Rum komşularına merhamet gösterilmesini istedi.
“RUM KOMŞULARIMIZ BİZİ KORUDU, BİZ DE ONLARI KORUYALIM” ifadesini kullanan köylüler, Yunan askerlerinin bölgeye geldiği dönemde Rum komşularının kendilerini koruduğunu söyledi. Dedesi Çırak Hüseyin’in de bu ricada bulunanlar arasında olduğu belirtildi.
Önen, Mürsel Bakü Paşa’nın bu talebe karşı çıktığını ve Anadolu’da yaşanan olaylara dikkat çekerek böyle bir kararın ileride siyasi sonuçlar doğurabileceğini söylediğini aktardı. Dedesinin yakın arkadaşı Reisdere’nin ileri gelenlerinden İslamati için özel rica yapıldı.
Paşa’nın İslamati için bir mektup yazıp imzaladığı ve bu belgeyle İslamati’nin Atina’ya ulaşabildiği aile içinde anlatıldı. İslamati birkaç yıl sonra barış ortamında Germiyan’a gelerek dedesini ziyaret etti.
Önen, Ilıca ve Alaçatı açıklarında bulunan iki İngiliz savaş gemisinin Türk birliklerini ateş altında tuttuğunu da belirtti. Germiyanlı köylüler, denizden görünmeyen güzergahları göstererek askerlerin Alaçatı ve Reisdere yönündeki yolları kullanmasına yardımcı oldu.
Çeşme’nin Kurtuluş Savaşı yıllarına ilişkin yerel hafızasının yeterince kayıt altına alınmadığını vurgulayan Önen, Rumların anılarını çok sayıda yayına dönüştürdüğünü, Türk ailelerin dinlediği olayların ise yazılı tarihe aktarılamadığını söyledi.
